ผ้าครามในชุดพิธีการนักกีฬาไทย Asian Games 2026 เริ่มต้นจากฝีมือคนในชุมชนจังหวัดสกลนคร ก่อนจะเข้าสู่งานออกแบบและตัดเย็บ
ช่างทอผ้าบ้านดอนกอย คือผู้สร้างผืนผ้าส่วนหนึ่งที่ถูกนำมาใช้ในชุดครั้งนี้ งานของพวกเขาเชื่อมความรู้เรื่องเส้นฝ้าย สีธรรมชาติ และการทอมือเข้ากับแนวคิดการแต่งกายร่วมสมัย
บ้านดอนกอยมีเรื่องราวมากกว่าผ้าสีครามหนึ่งผืน ทั้งการทำงานของสมาชิกกลุ่ม ศูนย์เรียนรู้ที่ถ่ายทอดภูมิปัญญา และดอนกอยโมเดลที่ขับเคลื่อนตามพระราชดำริ เรื่องเหล่านี้ช่วยให้เห็นว่าก่อนผ้าจะไปถึงเวทีเอเชียนเกมส์ มีใครและองค์ความรู้อะไรอยู่เบื้องหลังบ้าง
ช่างทอผ้าบ้านดอนกอยคือใคร
บ้านดอนกอยตั้งอยู่ที่ตำบลสว่าง อำเภอพรรณานิคม จังหวัดสกลนคร ชุมชนแห่งนี้สืบทอดงานผ้าย้อมครามและการทอผ้ามาหลายรุ่น แต่คำว่า “ช่างทอ” อธิบายงานได้เพียงส่วนหนึ่ง เพราะผ้าหนึ่งผืนยังเกี่ยวข้องกับผู้เตรียมเส้นใย ผู้วางลาย ผู้ย้อม และสมาชิกที่ช่วยนำความรู้ของชุมชนไปถ่ายทอดต่อ
สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดสกลนครรายงานว่า ศูนย์เรียนรู้ผ้าย้อมครามบ้านดอนกอยมีฐานเรียนรู้เรื่องการเตรียมเนื้อครามและมัดย้อม การเตรียมเส้นใยและย้อมสีธรรมชาติ และการทอผ้า แต่ละฐานทำให้เห็นว่าผืนผ้าสำเร็จต้องผ่านความรู้หลายส่วนที่ทำงานต่อเนื่องกัน
รายงานการเยี่ยมชมศูนย์เรียนรู้เมื่อเดือนมิถุนายน 2568 ระบุชื่อ
นางถวิล อุปรี เป็นประธานกลุ่มทอผ้าย้อมครามบ้านดอนกอยในเวลานั้น พร้อมกล่าวถึงสมาชิกกลุ่มที่ร่วมต้อนรับผู้มาเยือน การกล่าวถึงคนทำผ้าจึงควรเห็นทั้งบทบาทผู้นำและฝีมือของสมาชิกในชุมชน
เบื้องหลังผ้าหนึ่งผืน สมาชิกกลุ่มทำงานร่วมกันอย่างไร
ลวดลายที่เห็นบนผ้าไม่ได้เริ่มขึ้นตอนทอเท่านั้น ช่างต้องคิดล่วงหน้าว่าจะใช้เส้นด้ายแบบใด ต้องการเฉดสีประมาณไหน และลายควรปรากฏตรงส่วนใดของผืนผ้า การตัดสินใจตั้งแต่ต้นมีผลต่อเนื้อผ้าและภาพรวมของงานเมื่อทอเสร็จ
จากเส้นฝ้ายไปสู่ลวดลาย
การเตรียมด้ายและวางลายต้องอาศัยความเข้าใจขั้นตอนถัดไป หากเป็นผ้ามัดหมี่ ช่างต้องกำหนดตำแหน่งที่จะมัดเส้นด้ายเพื่อกันสีไว้ก่อน แล้วจึงนำไปย้อมและเรียงสำหรับทอ สิ่งที่เห็นเป็นลายบนผืนผ้าจึงผ่านการวางแผนมาตั้งแต่เส้นด้ายยังไม่ขึ้นกี่
จากน้ำครามไปสู่เฉดสีของผ้า
งานย้อมมีผลต่อความเข้มอ่อนของสี และสีที่ได้ต้องเข้ากับลายที่เตรียมไว้
กรมการพัฒนาชุมชนระบุว่า สมาชิกโครงการดอนกอยโมเดลต่อยอดภูมิปัญญาการย้อมเส้นใยด้วยวัตถุดิบธรรมชาติในชุมชน และพัฒนาผ้าย้อมครามให้มีลวดลายร่วมสมัย
จากกี่ทอผ้าไปสู่ผืนผ้าสำเร็จ
เมื่อเส้นด้ายพร้อม ช่างทอจึงนำขึ้นกี่และควบคุมการทอให้ลายต่อเนื่อง ต้องดูทั้งจังหวะ ความแน่นของเนื้อผ้า และขอบผ้า ผ้าทอมือแต่ละผืนอาจมีเฉดสีและรายละเอียดต่างกันตามกระบวนการของช่างผู้ลงมือทำ ความต่างนี้เป็นหนึ่งในลักษณะที่ถูกกล่าวถึงเมื่อผ้าดอนกอยถูกนำไปใช้กับชุดพิธีการ
อ่านเรื่องตัวผ้าต่อ: หากต้องการดูรายละเอียดของเส้นฝ้าย การย้อมคราม และขั้นตอนทอ อ่านบทความ
ผ้าฝ้ายย้อมครามทอมือ ซึ่งอธิบายกระบวนการผลิตโดยตรง
พระราชดำริกับการพัฒนางานผ้าบ้านดอนกอย
เมื่อวันที่ 15 พฤศจิกายน 2563 สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา เสด็จทอดพระเนตรขั้นตอนผลิตผ้าย้อมครามของกลุ่มทอผ้าบ้านดอนกอย ต่อมากรมการพัฒนาชุมชนได้ขับเคลื่อนดอนกอยโมเดลตามพระราชดำริ เพื่อพัฒนากรรมวิธี คุณภาพ และลวดลายผ้าของชุมชนให้สอดคล้องกับการใช้งานร่วมสมัย
สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดสกลนครบันทึกลำดับเหตุการณ์นี้ไว้
แนวทางของโครงการนำความรู้ดั้งเดิมของช่างทอไปทำงานร่วมกับผู้เชี่ยวชาญด้านผ้าและนักออกแบบ สมาชิกชุมชนยังเป็นผู้ลงมือกับเส้นใย สี และกี่ทอจริง ขณะที่การพัฒนาลวดลาย ผลิตภัณฑ์ และวิธีนำเสนอช่วยให้ผ้าเข้าถึงรูปแบบการใช้งานที่หลากหลายขึ้น
กรมการพัฒนาชุมชนอธิบายว่า โครงการดอนกอยโมเดลสู่ตลาดสากลประสานองค์ความรู้ระหว่างสมาชิกชุมชน ช่างทอ คณะที่ปรึกษา และนักออกแบบ จุดนี้ทำให้งานของช่างทอไม่ได้หยุดอยู่ที่การรักษาลายเดิม แต่มีโอกาสทดลองการนำภูมิปัญญาไปใช้กับผลิตภัณฑ์ใหม่
วิชชาลัยดอนกอย พื้นที่เรียนรู้ที่ทำให้เห็นคนเบื้องหลังผ้า
การส่งต่อฝีมือช่างต้องมีพื้นที่ให้คนเห็นและเรียนรู้กระบวนการ “วิชชาลัยดอนกอย วิถีแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน” เป็นศูนย์เรียนรู้ที่รวบรวมความรู้เรื่องผ้าย้อมครามของชุมชน เมื่อวันที่ 23 มกราคม 2566 สมเด็จพระเจ้าลูกเธอฯ เสด็จไปทรงเปิดอาคารศูนย์เรียนรู้ และทอดพระเนตรการสาธิตเตรียมเนื้อครามกับการย้อมผ้า
ผู้ที่เข้าชมศูนย์เรียนรู้จึงได้เห็นทั้งวัตถุดิบ ขั้นตอน และสมาชิกที่ทำงานจริง การรู้ว่าผ้าหนึ่งผืนเกิดจากการตัดสินใจหลายช่วงช่วยให้มองงานทอมือได้ละเอียดขึ้น ขณะเดียวกันการถ่ายทอดผ่านฐานเรียนรู้ก็ช่วยเก็บองค์ความรู้ของชุมชนไว้สำหรับผู้สนใจและคนรุ่นต่อไป
ช่างทอผ้าบ้านดอนกอยกับชุดพิธีการ Asian Games 2026
ผ้าฝ้ายย้อมครามทอมือจากดอนกอยโมเดลถูกนำมาใช้ในชุดพิธีการนักกีฬาไทย Asian Games 2026 ซึ่งออกแบบโดยแบรนด์ SIRIVANNAVARI ของสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา ภายใต้แนวคิด “The Art of Unity” หรือ “ศิลปะแห่งความเป็นหนึ่งเดียว”
คณะกรรมการโอลิมปิคแห่งประเทศไทยระบุว่า ชุดพิธีการใช้ผ้าดอนกอยร่วมกับผ้าฝ้ายทอจากมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพฯ จึงไม่ควรระบุว่าทุกส่วนของชุดมาจากบ้านดอนกอย ข้อมูลเดียวกันกล่าวถึงลวดลายและเฉดสีของผ้าดอนกอยที่แตกต่างกันตามกรรมวิธีของช่างทอแต่ละคน
เมื่อผืนผ้าที่มีรายละเอียดเฉพาะตัวถูกนำมาใช้กับชุดของทีม ความต่างของงานทำมือยังคงมองเห็นได้ภายใต้ภาพรวมเดียวกัน ชุดพิธีการจึงเป็นตัวอย่างที่ทำให้ผู้คนรู้จักทั้งงานออกแบบและฝีมือชุมชนที่อยู่เบื้องหลังวัสดุ
เรื่องของช่างทอช่วยให้มองผืนผ้าอย่างไร
หากมองเฉพาะผ้าสำเร็จ อาจเห็นเพียงสีและลวดลาย แต่เมื่อรู้ว่าคนในชุมชนเตรียมด้าย ย้อม วางลาย และทออย่างไร รายละเอียดบนผืนผ้าก็มีที่มาชัดขึ้น การบอกชื่อชุมชนและแหล่งผลิตอย่างถูกต้องยังช่วยให้ผู้อ่านแยกความแตกต่างระหว่างเรื่องของผ้าดอนกอยกับผ้าจากแหล่งอื่นได้
งานทอมือยังนำไปใช้กับเสื้อผ้าได้หลายรูปแบบ เมื่อเลือกเนื้อผ้าให้เหมาะกับการตัดเย็บและการสวมใส่ หากสนใจมุมของการใช้ผ้าฝ้ายในชีวิตประจำวัน อ่านต่อได้ที่
แฟชั่นผ้าไทย Modern Look
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับช่างทอผ้าบ้านดอนกอย
ช่างทอผ้าบ้านดอนกอยอยู่จังหวัดไหน
กลุ่มทอผ้าย้อมครามบ้านดอนกอยอยู่ที่ตำบลสว่าง อำเภอพรรณานิคม จังหวัดสกลนคร
ดอนกอยโมเดลเกี่ยวข้องกับพระราชดำริอย่างไร
กรมการพัฒนาชุมชนขับเคลื่อนโครงการตามพระราชดำริของสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา หลังเสด็จทอดพระเนตรงานผ้าย้อมครามบ้านดอนกอยในปี 2563 โดยนำความรู้ของชุมชนมาต่อยอดเรื่องผ้าและผลิตภัณฑ์ร่วมสมัย
สมาชิกกลุ่มทุกคนทำหน้าที่ทอผ้าหรือไม่
กระบวนการสร้างผ้าย้อมครามมีหลายส่วน ทั้งการเตรียมเส้นใย การย้อม การวางลาย และการทอ จึงไม่ควรสรุปว่าสมาชิกทุกคนทำหน้าที่เดียวกันหรือทำครบทุกขั้นตอน
ชุดพิธีการนักกีฬาไทยใช้ผ้าดอนกอยทั้งหมดหรือไม่
ไม่ทั้งหมด ข้อมูลจากคณะกรรมการโอลิมปิคแห่งประเทศไทยระบุว่าชุดพิธีการใช้ผ้าฝ้ายย้อมครามทอมือจากดอนกอยโมเดลร่วมกับผ้าฝ้ายทอจากมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพฯ
สรุป
ช่างทอผ้าบ้านดอนกอยคือผู้สร้างและสืบทอดองค์ความรู้เรื่องผ้าย้อมครามของชุมชน พระราชดำริและดอนกอยโมเดลเปิดทางให้ฝีมือนั้นได้รับการพัฒนาและถ่ายทอดต่อ การใช้ผ้าดอนกอยในชุดพิธีการนักกีฬาไทย Asian Games 2026 ทำให้เรื่องของคนทอเดินทางไปพร้อมกับผืนผ้า
